Publication – «Translater de bon cuer ». Mélanges de littérature médiévale en l’honneur de Marylène Possamaï-Pérez, éd. Prunelle Deleville, Marie-Pascale Halary, Francesco Montorsi

Ce volume d’hommage offert à Marylène Possamaï-Pérez, spécialiste de la traduction des textes classiques en langue d’oïl, aborde le thème de la translatio médiévale à partir de différents angles d’approche.

Table des matières : ici

Informations pratiques :

Translater de bon cuer. Mélanges de littérature médiévale en l’honneur de Marylène Possamaï-Pérez, éd. Prunelle Deleville, Marie-Pascale Halary, Francesco Montorsi, Paris, Classiques Garnier, 2026 ; 1 vol., 243 p. (Rencontres, 692 ; Civilisation médiévale, 67). ISBN : 978-2-406-18927-5. Prix : € 36,00.

Source : Classiques Garnier

Publié dans Publications | Commentaires fermés sur Publication – «Translater de bon cuer ». Mélanges de littérature médiévale en l’honneur de Marylène Possamaï-Pérez, éd. Prunelle Deleville, Marie-Pascale Halary, Francesco Montorsi

Colloque – Dieric Bouts in Spain

International Symposium Celebrating the Restoration of the Triptych of the Royal Chapel (Granada) 16-17 June 2026

After three years, Dieric Bouts’ triptych will shine again in the Royal Chapel of Granada! This masterpiece — the highlight of two major exhibitions at M Leuven (Belgium) — has since undergone a meticulous restoration at the Royal Institute for Cultural Heritage (KIK-IRPA), Brussels. To celebrate the success of this project, the Royal Chapel is hosting a temporary exhibition and an expert meeting. Scholars from around the world will convene in Granada to share the latest insights into this remarkable flemish altarpiece, acquired by Isabella of Castile for her royal chapel. Presentations will be held in Spanish, English and French, with simultaneous interpretation available. Registration is required and can be completed via this website: https://diericboutsinspain.eventbrite.com.

16 JUNIO 2026

12:00    Bienvenido / Welcome Don Manuel Reyes, Capellán Mayor del Cabildo de la Capilla Real

SESIÓN I  presidida por Marjan Debaene (M, Leuven)

  • 12:20 – 12:40 Revisiter Dieric Bouts: état de la question Prof.a Dr. Em. Catheline Périer-D’Ieteren (Université Libre de Bruxelles)
  • 12:40 – 13:00The Beginnings of Dieric Bouts and the Enigma of the Haarlem School Prof. Dr. Stephan Kemperdick (Gemäldegalerie Berlin)
  • 13:00 – 13:20 Le traitement de conservation et restauration du Triptyque de Grenade Livia Depuydt, Françoise Rosier, Marie Annelle Mouffe, Jean-Albert Glatigny (KIK-IRPA, Bruselas)
  • 13:20 – 14:00New Insights on the Early History of the Granada Triptych Dr. Bart Fransen (KIK-IRPA, Brussel), Sjors Nab (Utrecht University)

Preguntas / questions 14:30 – 17:00

Pausa y visita a la exposición / lunch break and visit to the exhibition

17:00    SESIÓN II presidida por / chaired by Dr. José Juan Pérez Preciado (Madrid, Museo del Prado)

  • 17:00 – 17:20 La technique picturale du Triptyque de Grenade Françoise Rosier, Livia Depuydt, Marie Annelle Mouffe (KIK-IRPA, Bruselas)
  • 17:20 – 17:40 La restauración de la Virgen con el Niño de Dieric Bouts José María Rodriguez-Acosta (CRA, Granada)
  • 17:40 – 18:00 The copy in the Real Colegio del Corpus Cristi in Valencia Sjors Nab (Universiteit Utrecht), Dr. Bart Fransen (KIK-IRPA, Bruselas),
  • 18:00 – 18:20El patronazgo artíctico de Catalina de Ribera (c. 1450-1505) y su relación con Isabel de Castilla Prof.a Dra. Ana Aranda Bernal (Universidad Pablo de Olavide, Sevilla)
  • 18:20 – 18:40 La cultura de las copias en la corte de Isabel de Castilla Dr. Oskar Rojewski (UNED, University of Silesia)

Preguntas / questions 19:00 Posibilidad de visitar la exposición / possibility to visit the exhibition

17 JUNIO 2026

10:00    SESIÓN III presidida por / chaired by Dr. Oskar Rojewski (UNED, University of Silesia)

  • 10:00 – 10:20 El mercado de arte flamenco en España a finales del siglo XV Dr. Iban Redondo (Universidad Complutense Madrid)
  • 10:20 – 10:40Le succès des images de dévotion de Bouts en Espagne Prof.a Dra. Valentine Henderiks (Université Libre de Bruxelles)
  • 10:40 – 11:00Meditación, visión e imagen: a propósito del Varón de Dolores en la pintura de la época de los Reyes Católicos Prof.a Dra. Sonia Caballero (Universidad de Granada)
  • 11:00 – 11:20 El tríptico de la Vida de la Virgen de Dieric Bouts en el Museo del Prado Dr. José Juan Pérez Preciado (Museo Nacional del Prado)
  • 11:20 – 11:40Les transformations du Triptyque de Grenadede Dieric Bouts à la lumière du goût ibérique des Temps modernes Prof. Dr. Didier Martens (Université Libre de Bruxelles)

Preguntas / questions 12:00   

Palabras de clausura / Closing Remarks Marjan Debaene (M Leuven)

Venue

Centro Cultural
Arzobispal Plaza Alonso Cano, 1
Granada, Spain

Organisation

La Capilla Real de Granada
Royal Institute for Cultural Heritage (KIK-IRPA), Bruselas
Museum M, Lovaina

Contact d.boutsproject@creartegestionycultura.com

Source : Historians of the Netherlandish Art

Publié dans Colloque | Commentaires fermés sur Colloque – Dieric Bouts in Spain

Publication – Enrique Torres-Hergueta, « The Germanic Heroic Tradition in Video Games. Playing Mass Medievalism »

This monograph examines the appropriation and ludification of the Germanic heroic tradition in video games as a digital medium, a process that unfolds on the margins of official discourse about the early Middle Ages. The project analyzes the adaptation of medieval material to the video game format through the use of Germanic epic motifs, such as the configuration of the hero, his conflict with the antagonist, and the pursuit of fame and wealth, derived from the medieval written sources that inspire them. Using narratology, the author evaluates the remediation of these narratives in video games as a playful, digital, and immersive experience.

Table des matières : ici

Informations pratiques :

Enrique Torres-Hergueta, The Germanic Heroic Tradition in Video Games. Playing Mass Medievalism, Londres, Palgrave MacMillan, 2025 ; 1 vol., VII–252 p. (The New Middle Ages). ISBN : 978-3-032-02251-6. prix : € 127,19.

Source : Springer Nature

Publié dans Publications | Commentaires fermés sur Publication – Enrique Torres-Hergueta, « The Germanic Heroic Tradition in Video Games. Playing Mass Medievalism »

Web – Mise en ligne en open-access des éditions du Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum (volumes antérieurs à 2010)

Using current philological methods and editorial techniques, members of the commission, collaborators and scholars from various countries have been producing editions of the writings of Christian Latin authors covering the period from late antiquity to the early Middle Ages, i. e. from the late second century to the death of the Venerable Bede in 735.

  • Sulpicius Severus, Opera – ed. K. Halm 1866; Pseudo-Sulpicius Severus, Epistulae – ed. K. Halm 1866, CSEL 1
  • Minucius Felix, Octavius. Firmicus Maternus, De errore profanarum religionum – ed. K. Halm 1867, CSEL 2
  • Cyprianus, Opera omnia (pars 1): Ad DonatumQuod idola dii non sintAd Quirinum (testimoniorum libri tres)De habitu virginumDe catholicae ecclesiae unitateDe lapsisDe dominica oratione, De mortalitateAd Fortunatum (De exhortatione martyrii), Ad DemetrianumDe opere et eleemosynisDe bono patientiaeDe zelo et livoreSententiae episcoporum numero LXXXVII (De haereticis baptizandis) – ed. W. Hartel 1868, CSEL 3/1
  • Cyprianus, Opera omnia (pars 2): Epistulae – ed. W. Hartel 1871, CSEL 3/2
  • Cyprianus (Pseudo-Cyprianus), Opera omnia (pars 3): Opera spuria. Indices. Praefatio – ed. W. Hartel 1871, CSEL 3/3
  • Arnobius, Adversus nationes – ed. A. Reifferscheid 1875, CSEL 4
  • Orosius, Historiarum adversum paganos libri septem, Liber apologeticus – ed. K. Zangemeister 1882, CSEL 5
  • Ennodius, Opera omnia – ed. W. Hartel 1882, CSEL 6
  • Victor Vitensis, Historia persecutionis Africanae provinciae. Pseudo-Victor Vitensis, Passio septem monachorum, Notitia provinciarum et civitatum Africae – ed. M. Petschenig 1881, CSEL 7
  • Salvianus Massiliensis, Opera omnia – ed. F. Pauly 1883, CSEL 8
  • Eugippius, Excerpta ex operibus Augustini – ed. P. Knöll 1885, CSEL 9/1
  • Eugippius, Vita sancti Severini – ed. P. Knöll 1886, CSEL 9/2
  • Sedulius, Opera omnia – ed. J. Huemer 1885, CSEL 10
  • Sedulius, Opera omnia – ed. J. Huemer, editio altera supplementis aucta curante V. Panagl 2007, CSEL 10
  • Claudianus Mamertus, Opera – ed. A. Engelbrecht 1885, CSEL 11
  • Augustinus, Speculum. Pseudo-Augustinus, Liber de divinis scripturis – ed. F. Weihrich 1887, CSEL 12
  • Cassianus, Conlationes – ed. M. Petschenig 1886, CSEL 13
  • Cassianus, Conlationes – ed. M. Petschenig, editio altera supplementis aucta curante G. Kreuz 2004, CSEL 13
  • Lucifer Calaritanus, Opuscula – ed. W. Hartel 1886, CSEL 14
  • Commodianus, Carmina – ed. B. Dombart 1887, CSEL 15
  • Poetae Christiani minores: Paulinus Perticordiae, Carmina – ed. M. Petschenig / Orientius, Carmina – ed. R. Ellis / Paulinus Pellaeus, Eucharisticos – ed. G. Brandes / Claudius Marius Victor, Alethia. Proba, Cento – ed. K. Schenkl 1888, CSEL 16/1
  • Cassianus, De institutis coenobiorum, De incarnatione domini contra Nestorium – ed. M. Petschenig 1888, CSEL 17
  • Cassianus, De institutione coenobiorum, De incarnatione contra Nestorium – ed. M. Petschenig, editio altera supplementis aucta cur. G. Kreuz 2004, CSEL 17
  • Priscillianus, Opera. Orosius, Commonitorium de errore Priscillianistarum et Origenistarum – ed. G. Schepss 1889, CSEL 18
  • Lactantius, Divinae institutiones et Epitome divinarum institutionum – S. Brandt 1890, CSEL 19/1, CSEL 19/2
  • Tertullianus, De spectaculis, De idololatria, Ad nationes, De testimonio animae, Scorpiace, De oratione, De baptismo, De pudicitia, De ieiunio adversus psychicos, De anima – ed. A. Reifferscheid, G. Wissowa 1890, CSEL 20
  • Faustus Reiensis, De gratia libri duo, De spiritu sancto libri duo, Epistulae, Sermones. Ruricius, Epistularum libri duo – ed. A. Engelbrecht 1891, CSEL 21
  • Hilarius, Tractatus super psalmos – ed. A. Zingerle 1891, CSEL 22
  • Cyprianus Gallus, Heptateuchos, accedunt incertorum De Sodoma et Iona et ad senatorem carmina et Hilarii quae feruntur in Genesin, de Maccabeis atque de Evangelio – ed. R. Peiper 1891, CSEL 23
  • Iuvencus, Evangeliorum libri quattuor – ed. J. Huemer 1891, CSEL 24
  • Augustinus, De utilitate credendi, De duabus animabus, Contra Fortunatum Manichaeum, Contra Adimantum, Contra epistulam fundamenti, Contra Faustum Manichaeum – ed. J. Zycha 1891, CSEL 25/1
  • Augustinus, Contra Felicem Manichaeum, De natura boni, Epistula Secundini, Contra Secundinum Manichaeum. Euodius, De fide contra Manichaeos. Pseudo-Augustinus, Commonitorium quomodo sit agendum cum Manichaeised. J. Zycha 1892, CSEL 25/2
  • Optatus Milevitanus, Contra Parmenianum Donatistam, Appendix decem monumentorum veterum – ed. K. Ziwsa 1893, CSEL 26
  • Lactantius, De opificio dei, De ira dei, Carmina, Fragmenta – ed. S. Brandt 1893, CSEL 27/1
  • Lactantius, De mortibus persecutorum – ed. S. Brandt, G. Laubmann 1897, CSEL 27/2
  • Augustinus, De Genesi ad litteram, De Genesi ad litteram liber imperfectus, Locutiones in Heptateuchum – ed. J. Zycha 1894, CSEL 28/1
  • Augustinus, Quaestiones in Heptateuchum, Adnotationes in Iob – ed. J. Zycha 1895, CSEL 28/2
  • Paulinus Nolanus, Epistulae – ed. W. Hartel 1894, CSEL 29
  • Paulinus Nolanus, Epistulae – ed. W. Hartel, editio altera supplementis aucta curante M. Kamptner 1999, CSEL 29
  • Paulinus Nolanus, Carmina – ed. W. Hartel 1894, CSEL 30
  • Paulinus Nolanus, Carmina – ed. W. Hartel, editio altera supplementis aucta curante M. Kamptner 1999, CSEL 30
  • Eucherius, Formulae spiritalis intellegentiaeInstructionum libri duoPassio Agaunensium martyrumEpistula de laude Heremiaccedunt Epistulae ab Salviano et Hilario et Rustico ad Eucherium datae – ed. K. Wotke 1894, CSEL 31
  • Ambrosius, Exameron, De paradiso, De Cain et Abel, De Noe, De Abraham, De Isaac, De bono mortis – ed. K. Schenkl 1896/1897, CSEL 32/1
  • Ambrosius, De Iacob, De Ioseph, De patriarchis, De fuga saeculi, De interpellatione Iob et David, De apologia David, Apologia David altera, De Helia et ieiunio, De Nabuthae, De Tobia – ed. K. Schenkl 1897, CSEL 32/2
  • Ambrosius, Expositio evangelii secundum Lucan – ed. K. Schenkl 1902, CSEL 32/4
  • Augustinus, Confessiones – ed. P. Knöll 1896, CSEL 33
  • Augustinus, Epistulae(ep. 1-30) – ed. A. Goldbacher 1895, CSEL 34/1
  • Augustinus, Epistulae (ep. 31-123) – ed. A. Goldbacher 1898, CSEL 34/2
  • Epistulae imperatorum pontificum aliorum inde ab a. CCCLXVII usque ad a. DLIII datae Avellana quae dicitur collectio, pars I: ep. 1-104 – ed. O. Guenther 1895, CSEL 35/1
  • Epistulae imperatorum pontificum aliorum inde ab a. CCCLXVII usque ad a. DLIII datae Avellana quae dicitur collectio, pars II: ep. 105-244 – ed. O. Guenther 1898, CSEL 35/2
  • Augustinus, Retractationes – ed. P. Knöll 1902, CSEL 36
  • Flavius Iosephus, Contra Apionem – ed. K. Boysen 1898, CSEL 37
  • Filastrius Brixiensis, Diversarum hereseon liber – ed. F. Marx 1898, CSEL 38
  • Itinera Hierosolymitana – ed. P. Geyer 1898, CSEL 39
  • Augustinus, De civitate dei (pars 1: lib. 1-13) – ed. E. Hoffmann 1899, CSEL 40/1
  • Augustinus, De civitate dei (pars 2: lib. 14-22) – ed. E. Hoffmann 1900, CSEL 40/2
  • Augustinus, De fide et symbolo, De fide et operibus, De agone christiano, De continentia, De bono coniugali, De sancta virginitate, De bono viduitatis, De adulterinis coniugiis, De mendacio, Contra mendacium, De opere monachorum, De divinatione daemonum, De cura pro mortuis gerenda, De patientia – ed. J. Zycha 1900, CSEL 41
  • Augustinus, De perfectione iustitiae hominis, De gestis Pelagii, De gratia Christi, De nuptiis et concupiscentia – ed. K. F. Vrba, J. Zycha 1902, CSEL 42
  • Augustinus, De consensu evangelistarum libri quattuor – ed. F. Weihrich 1904, CSEL 43
  • Augustinus, Epistulae (ep. 124-184 A) – ed. A. Goldbacher 1904, CSEL 44
  • Evagrius, Altercatio legis inter Simonem Iudaeum et Theophilum Christianum – ed. E. Bratke 1904, CSEL 45
  • Tyrannius Rufinus, Orationum Gregorii Nazianzeni novem interpretatio – J. Wrobelii copiis usus edidit et prolegomena indicesque adiecit A. Engelbrecht 1910, CSEL 46
  • Tertullianus, De patientia, De carnis resurrectione, Adversus Hermogenem, Adversus Valentinianos, Adversus omnes haereses, Adversus Praxean, Adversus Marcionem – ed. E. Kroymann 1906, CSEL 47
  • Boethius, In Isagogen Porphyrii commenta – copiis G. Schepss comparatis suisque usus ed. S. Brandt 1906, CSEL 48
  • Victorinus Petavionensis, Opera – ed. J. Haussleiter 1916, CSEL 49
  • Pseudo-Augustinus, Quaestiones veteris et novi testamenti CXXVII, accedit appendix continens alterius editionis quaestiones selectas – ed. A. Souter 1908, CSEL 50
  • Augustinus, Psalmus contra partem Donati, Contra epistulam Parmeniani, De baptismo – ed. M. Petschenig 1908, CSEL 51
  • Augustinus, Contra litteras Petiliani, Epistula ad catholicos de secta Donatistarum, Contra Cresconium – ed. M. Petschenig 1909, CSEL 52
  • Augustinus, De unico baptismo, Breviculus collationis cum Donatistis, Contra partem Donati post gesta, Sermo ad Caesariensis ecclesiae plebem, Gesta cum Emerito Donatistarum episcopo, Contra Gaudentium Donatistarum episcopum. Accedit Sententia concilii Bagaiensis. Pseudo-Augustinus, Sermo de Rusticiano subdiaconoAdversus Fulgentium Donatistam – ed. M. Petschenig 1910, CSEL 53
  • Hieronymus, Epistulae 1-70 – ed. I. Hilberg 1910, CSEL 54
  • Hieronymus, Epistulae 1-70 – ed. I. Hilberg, editio altera supplementis aucta curante M. Kamptner 1996, CSEL 54
  • Hieronymus, Epistulae 71-120 – ed. I. Hilberg, editio altera supplementis aucta curante M. Kamptner 1996, CSEL 55
  • Hieronymus, Epistulae 121-154 – ed. I. Hilberg 1918, CSEL 56
  • Hieronymus, Epistulae 121-154 – ed. I. Hilberg, editio altera supplementis aucta curante M. Kamptner 1996, CSEL 56/1
  • Hieronymus, Epistularum Indices et Addenda – comp. M. Kamptner 1996, CSEL 56/2
  • Augustinus, Epistulae (ep. 185-270) – ed. A. Goldbacher 1911, CSEL 57
  • Augustinus, Epistulae: Praefatio editoris et indices – ed. A. Goldbacher 1923, CSEL 58
  • Hieronymus, In Hieremiam prophetam libri sex – ed. S. Reiter 1913, CSEL 59
  • Augustinus, De peccatorum meritis et remissione et de baptismo parvulorum, De spiritu et littera, De natura et gratia, De natura et origine animae, Contra duas epistulas Pelagianorum – ed. K. F. Vrba et J. Zycha 1913, CSEL 60
  • Prudentius, Carmina – ed. J. Bergman 1926, CSEL 61
  • Ambrosius, Expositio psalmi CXVIII – ed. M. Petschenig 1913, CSEL 62
  • Ambrosius, Expositio psalmi CXVIII – ed. M. Petschenig, editio altera supplementis aucta cur. M. Zelzer 1999, CSEL 62
  • Augustinus, Contra Academicos, De beata vita, De ordine – ed. P. Knöll 1922, CSEL 63
  • Ambrosius, Explanatio psalmorum XII – ed. M. Petschenig 1919, CSEL 64
  • Ambrosius, Explanatio psalmorum XII – ed. M. Petschenig, editio altera supplementis aucta cur. M. Zelzer 1999, CSEL 64
  • Hilarius Pictaviensis, Tractatus mysteriorum, Collectanea antiariana, Ad Constantium imperatorem, Hymni, Fragmenta. Pseudo-Hilarius, Epistula ad Abram filiam, Hymni – ed. A. Feder 1916, CSEL 65
  • Hegesippus, Historiae libri V – ed. V. Ussani 1932, CSEL 66/1
  • Hegesippus, Historiae libri V. Praefatio et Indices – ed. V. Ussani, praef. K. Mras 1960, CSEL 66/2
  • Boethius, De consolatione philosophiae – R. Peiperi atque G. Schepssii copiis et A. Engelbrechtii studiis usus ed. W. Weinberger 1934, CSEL 67
  • Gaudentius Brixiensis, Tractatus – ed. A. Glück 1936, CSEL 68
  • Tertullianus, Apologeticum – ed. H. Hoppe 1939, CSEL 69
  • Tertullianus, De praescriptione haereticorum, De cultu feminarum, Ad uxorem, De exhortatione castitatis, De corona, De carne Christi, Adversus Iudaeos – ed. E. Kroymann 1942, CSEL 70
  • Cassiodorus – Epiphanius, Historia ecclesiastica tripartita – rec. W. Jacob, ed. cur. R. Hanslik 1952, CSEL 71
  • Arator, De actibus apostolorum – ed. A. P. McKinlay 1951, CSEL 72
  • Ambrosius, Explanatio symboli, De sacramentis, De mysteriis, De paentientia, De excessu fratris, De obitu Valentiniani, De obitu Theodosii – ed. O. Faller 1955, CSEL 73
  • Augustinus, De libero arbitrio libri tres – ed. W. M. Green 1956, CSEL 74
  • Benedicti Regula – ed. R. Hanslik 1960, CSEL 75
  • Benedicti Regula – ed. R. Hanslik 1977, CSEL 75
  • Tertullianus, Ad martyras, Ad Scapulam, De fuga in persecutione, De monogamia, De virginibus velandis, De pallio – opera E. Kroymann usus ed. V. Bulhart / Tertullianus, De paenitentia – ed. Ph. Borleffs 1957, CSEL 76
  • Ambrosius, De fide – ed. O. Faller 1962, CSEL 78
  • Ambrosius, De spiritu sancto libri tres, De incarnationis dominicae sacramento – ed. O. Faller 1964, CSEL 79
  • Augustinus, De doctrina christiana – ed. W. M. Green 1963, CSEL 80
  • Ambrosiaster, Commentarius in epistulas Paulinas (ad Romanos) – ed. H. J. Vogels 1966, CSEL 81/1
  • Ambrosiaster, Commentarius in epistulas Paulinas (ad Corinthios) – ed. H. J. Vogels 1968, CSEL 81/2
  • Ambrosiaster, Commentarius in epistulas Paulinas (ad Galatas, ad Efesios, ad Filippenses, ad Colosenses, ad Thesalonicenses, ad Timotheum, ad Titum, ad Filemonem) – ed. H. J. Vogels 1969, CSEL 81/3
  • Ambrosius, Epistulae et acta, epistularum libri I-VI – ed. O. Faller 1968, CSEL 82/1
  • Ambrosius, Epistulae et acta: Epistularum libri VII-VIIII – post O. Faller rec. M. Zelzer 1990, CSEL 82/2
  • Ambrosius, Epistularum liber decimus, Epistulae extra collectionem, Gesta concili Aquileiensis – ed. M. Zelzer 1982, CSEL 82/3
  • Ambrosius. Epistulae et acta: Indices et Addenda – comp. M. Zelzer, adiuvante L. Krestan 1996, CSEL 82/4
  • Marius Victorinus, Ad Candidum Arrianum, Adversus Arium, De homoousio recipiendo, Hymni – ed. P. Henry, P. Hadot 1971, CSEL 83/1
  • Marius Victorinus, In epistulam Pauli ad Ephesios, In epistulam Pauli ad Galatas, In epistulam Pauli ad Philippenses – ed. F. Gori 1986, CSEL 83/2
  • Augustinus, Expositio quarumdam propositionum ex epistula ad Romanos, Epistulae ad Galatas expositio, Epistulae ad Romanos inchoata expositio – ed. J. Divjak 1971, CSEL 84
  • Augustinus, Contra Iulianum opus imperfectum (libri 1-3) – post E. Kalinka ed. M. Zelzer 1974, CSEL 85/1
  • Augustinus, Contra Iulianum opus imperfectum (libri 4-6) – ed. M. Zelzer 2004, CSEL 85/2
  • Basili Regula a Rufino latine versa – ed. K. Zelzer 1986, CSEL 86
  • Eugippii Regula – ed. F. Villegas, A. De Vogüé 1976, CSEL 87
  • Augustinus, Epistolae ex duobus codicibus nuper in lucem prolatae – ed. J. Divjak 1981, CSEL 88
  • Augustinus, Soliloquiorum libri duo, De inmortalitate animae, De quantitate animae – ed. W. Hörmann 1986, CSEL 89
  • Augustinus, De moribus ecclesiae catholicae et de moribus Manichaeorum libri duo – ed. J. B. Bauer 1992, CSEL 90
  • Augustinus, De Genesi contra Manichaeos – ed. D. Weber 1998, CSEL 91
  • Augustinus, Contra sermonem Arrianorum praecedit sermo Arrianorum – ed. M. J. Suda / Augustinus, De correptione et gratia – ed. G. Folliet 2000, CSEL 92
  • Augustinus, Enarrationes in Psalmos 1-32 (expos.) – ed. C. Weidmann 2003, CSEL 93/1A
  • Augustinus, Enarrationes in Psalmos 18-32 (Sermones) – ed. C. Weidmann 2011, CSEL 93/1B
  • Augustinus, Enarrationes in Psalmos 51-60 – ed. H. Müller 2004, CSEL 94/1
  • Augustine, Enarrationes in Psalmos 61-70 – ed. H. Müller 2020, CSEL 94/2
  • Augustine, Enarrationes in Psalmos 71-80 – ed. L.J. Dorfbauer 2023, CSEL 94/3
  • Augustine, Enarrationes in Psalmos 101-109 – ed. F. Gori adiuvante C. Pierantoni 2011, CSEL 95/1
  • Augustine, Enarrationes in Psalmos 110-118 – ed. F. Gori adiuvante A. De Nicola 2015, CSEL 95/2
  • Augustinus, Enarrationes in Psalmos 119-133 – ed. F. Gori 2001, CSEL 95/3
  • Augustinus, Enarrationes in Psalmos 134-140 – ed. F. Gori adiuvante F. Recanatini 2002, CSEL 95/4
  • Augustinus, Enarrationes in Psalmos 141-150 – ed. F. Gori adiuvante I. Spaccia 2005, CSEL 95/5
  • Anonymi in Iob commentarius – ed. K. B. Steinhauser, adiuvantibus H. Müller et D. Weber 2006, CSEL 96
  • Prosper, De vocatione omnium gentium – ed. R. J. Teske, D. Weber 2009, CSEL 97
  • Monastica 1: Donati Regula, Pseudo-Columbani Regula monialium (frg.) – ed. V. Zimmerl-Panagl, Edition der Regula Donati nach Vorarbeiten von M. Zelzer 2015, CSEL 98
  • Pseudo-Augustinus, De oratione et elemosina, De sobrietate et castitate, De incarnatione et deitate Christi ad Ianuarium, Dialogus quaestionum – ed. L. J. Dorfbauer 2011, CSEL 99
  • Prosper, Liber Epigrammatum – ed. A. G. A. Horsting 2016, CSEL 100
  • Augustinus, Sermones selecti – ed. C. Weidmann 2015, CSEL 101
  • Augustinus, De musica – ed. M. Jacobsson, Introduction by M. Jacobsson and L. J. Dorfbauer 2017, CSEL 102
  • Fortunatianus Aquileiensis, Commentarii in evangelia – ed. L. J. Dorfbauer 2017, CSEL 103
  • Collatio Carthaginensis anni 411: Gesta collationis Carthaginensis; Augustinus, Breviculus collationis; Augustinus, Ad Donatistas post collationem– ed. C. Weidmann 2018, CSEL 104
  • Augustinus, Späte Schriften zur Gnadenlehre, De gratia et libero arbitrio, De praedestinatione sanctorum libri duo (olim: De praedestinatione sanctorum, De dono perseverantiae) – ed. by V. H. Drecoll and C. Scheerer in cooperation with B. Gleede, 2019, CSEL 105
  • Ambrosius Mediolanensis, Orationes funebres I: In psalmum 61/De obitu Gratiani, De consolatione Valentiniani/De obitu Valentiniani, De obitu Theodosii – ed. V. Zimmerl-Panagl, Berlin u.a. 2021, CSEL 106
  • Ambrosius Mediolanensis, Orationes funebres II: De excessu fratris libri II – ed. V. Zimmerl-Panagl, Berlin u.a. 2022, CSEL 107
  • Pseudo-Makarios, Homiliae et sermones, ediert von Clemens Weidmann unter Mitarbeit von Stefan Serventi, Berlin u.a. 2025, CSEL 108
  • Vigilius Thapsensis, Contra Eutychetem – ed. G. Falcone, Berlin 2024, CSEL 109
Publié dans Web | Commentaires fermés sur Web – Mise en ligne en open-access des éditions du Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum (volumes antérieurs à 2010)

Séminaire – « Soumettre la terre, dominer les créatures », avec Sylvain Piron et Iacopo Costa

jeudi 19 mars 2026 – 14h-16h – Campus Condorcet – Bâtiment de recherche Nord, Rdc, salle 0.004

Depuis l’article fondateur de Lynn White (« The historical roots of our ecological crisis”, Science 155 (1967) 1203-1207), s’est imposée l’idée que la révolution industrielle et la dévastation de l’environnement découlent de la « conception médiévale de l’homme et de la nature ».
« Le christianisme n’a pas seulement établi le dualisme de l’homme et de la nature, mais il a aussi insisté sur l’idée que la volonté de Dieu est que l’homme exploite la nature pour ses propres fins. »
Mais :
1. Cette question ne concerne pas seulement le christianisme, mais aussi le judaïsme (Genèse 1, 28) et l’islam (Coran 2,30, qui lie la lieutenance de Dieu sur terre à l’origine du mal).
2. L. White reconnaît que le « décollage » de l’Occident n’a pas eu lieu dans l’Orient byzantin – pourtant, l’un et l’autre étaient chrétiens. Le critère religieux est-il vraiment pertinent ?
3. « Dominer » la terre (Genèse 1,28) est-ce l’ « exploiter », ou la gouverner, la mettre en valeur, etc. ?
4. À partir de quand pense-t-on que l’homme use de la nature « pour ses propres fins » ? Celles-ci ne sont-elles pas données par le créateur ? À l’origine, la relation n’est pas une relation entre l’homme et la nature, mais entre deux créatures, l’une ayant pourtant, par délégation divine, la maîtrise de l’autre.

Précisément parce qu’elles sont problématiques dans leur relation aux trois monothéismes, les analyses de L. White dessinent un programme de recherches : quand, comment, pourquoi est-on passé d’un rapport antique d’appartenance à la création aux relations modernes d’exploitation de la nature ?
Seul un travail historique, exégétique et philosophique peut permettre de traiter cette question. Le LEM est donc le bon endroit pour mener cette étude.

Source : Pariscope

Publié dans Séminaire | Commentaires fermés sur Séminaire – « Soumettre la terre, dominer les créatures », avec Sylvain Piron et Iacopo Costa

Publication – « The Salzinnes Antiphonal I », éd. Anna de Bakker

The Salzinnes Antiphonal I, éd. Anna de Bakker, Journal of the Alamire Foundation, t. 17, 2025 ; 1 vol., 170 p. ISBN : 978-2-503-61555-4. Prix : € 39,00.

Theme
The Salzinnes Antiphonal I
Guest Editor: Anna de Bakker

Introduction
Jennifer Bain and Anna de Bakker

The Dominican Miscellany McGill 0073: A Catalyst for Research on Liturgical Fragments
Alessio Marziali Peretti and Alessandra Ignesti

Collections, Collectors, and a Breviary Leaf at McGill (Ms. Medieval 0239)
Anna de Bakker

Salzinnes and Digital Tools
Jennifer Bain, Elsa De Luca, Geneviève Gates-Panneton, and Dylan Hillerbrand

Free Papers

Composing for Military Splendour: Duke Wilhelm IV, Emperor Charles V, and Ludwig Senfl’s Missa dominicalis: L’homme armé (1530)
Birgit Lodes

Research and Performance Practice Forum

Colloquy: Early Music Sources in the Digital Age
Nicolò Ferrari, Antonio Chemotti, Hein Sauer, Nicholas W. Bleisch, and Henry T. Drummond

Contributors to this Issue

Source : Brepols

Publié dans Publications | Commentaires fermés sur Publication – « The Salzinnes Antiphonal I », éd. Anna de Bakker

Publication – « La langue des oiseaux. Des sons à la parole, Antiquité, Moyen Âge / The Langage of Birds – from sounds to speech, Antiquity, Middle Ages » (RursuSpicae, 6, 2025)

Accès : ici

Isabelle Draelants et Arnaud ZuckerEditorial

Maud Pfaff-Reydellet (Univ. de Strasbourg), Le molosse et la corneille. Explorer la vaste gamme d’émissions sonores déployée par les animaux chez Lucrèce, Virgile et Ovide – The Mastiff and the Crow. The Range of Sounds Produced by Animals in Lucretius, Virgil and Ovid

Pietro Li Causi (Univ. di Siena)Rompere il silenzio. Gli uccelli che imitano la voce umana nella Naturalis Historia di Plinio il Vecchio – Breaking the Silence : Birds (and Other Animals) Speaking with a Human Voice in Pliny the Elder’s Naturalis Historia

Alessandra Scaccuto (Univ. de Siena, Univ. Côte d’Azur), Les variations des chants des oiseaux dans le savoir zoologique latin – Birdsong Variations in Latin Zoological Knowledge

Martha Beullens (Katholieke Univ. Leuven), Des oiseaux et des hommes : signifier par le chant chez Albert le Grand – From Sound to Voice ? Animal Expression in Albert the Great

Daniele Alexandre-Bidon (Ecole des hautes études en sciences sociales), Les signes visuels du cri. Donner la parole aux animaux dans les images (XIIe-XVIe siècle) – In the days when animals could speak… Visual representations of animal cries (8th–16th centuries)

Irène Salas (École des Hautes études en Sciences Sociales)Le perroquet à la Renaissance : une remise en question de la voix humaine – The Renaissance Parrot : questioning the Human Voice

La langue des oiseaux. Des sons à la parole, Antiquité, Moyen Âge / The Langage of Birds – from sounds to speech, Antiquity, Middle Ages, éd. Isabelle Draelants et Arnaud Zucker, RursuSpicae, 6, 2025. DOI : https://doi.org/10.4000/15gs7

Source : RursuSpicae

Publié dans Publications | Commentaires fermés sur Publication – « La langue des oiseaux. Des sons à la parole, Antiquité, Moyen Âge / The Langage of Birds – from sounds to speech, Antiquity, Middle Ages » (RursuSpicae, 6, 2025)

Colloque – Des bulles pour célébrer l’histoire

La bande dessinée occupe aujourd’hui une place importante dans les manières contemporaines de raconter le passé. Qu’elle s’intéresse à l’Antiquité, au Moyen Âge ou à l’époque contemporaine, qu’elle prenne la forme de grandes fresques historiques, de récits documentaires ou d’adaptations littéraires, elle constitue un espace privilégié de narration, de réflexion et de débat autour de l’histoire.

Le colloque Des bulles pour célébrer le passé propose d’interroger les relations entre recherche historique, création graphique et transmission des savoirs, en croisant les regards d’historiennes et d’historiens, de spécialistes de la bande dessinée, d’autrices et d’auteurs, d’illustratrices et d’illustrateurs, de scénaristes, d’éditeurs et de conseillers scientifiques. 

Mercredi 18 février 2026 – En préambule

13h – Faculté de Philosophie, Arts et Lettres, salle polyvalente
Dans le cadre des Midis de l’Antiquité

  • La série de bande dessinée Alix de Jacques Martin : entre innovation, évolution et révolutions
    Julie Gallego (Université de Pau et des Pays de l’Adour)

16h – Librairie La Page d’Après

  • Atelier : Création d’un scénario de bande dessinée didactique à thème historique
    Mathieu Minet (Université de Namur)

Nombre de places limité à 10 personnes – inscription obligatoire : info@lapagedapres.be


Jeudi 19 février 2026 – Musée L

14h – 17h30 | Conférences

  • 14h-15h| La bande dessinée antiquisante comme support pédagogique
    Julie Gallego (Université de Pau et des Pays de l’Adour)
  • 15h-15h30 | Les enjeux du médiévalisme en bande dessinée au prisme de l’exemple alsacien
    Tristan Martine (Université de Lille)
  • 16h-17h | Geographia. L’Odyssée cartographique de Ptolémée
    Emmanuelle Vagnon (Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne)
  • 17h-17h30 | Le rôle de conseiller scientifique dans l’adaptation d’un roman historique en BD. Autour du cas des Piliers de la Terre
    Nicolas Ruffini-Ronzani (Université de Namur / Archives de l’État)
  • Discussion

18h30 – 20h | Table ronde ouverte au public

Université et bande dessinée : une bulle partagée

Intervenant·es 

  • Juliette Bleuzé, autrice de bande dessinée et illustratrice
  • Bérengère Deprez, Presses universitaires de Louvain (UCLouvain)
  • Françoise Hiraux, historienne et ancienne archiviste à l’UCLouvain
  • Frédéric Blondeau, UCLouvain Culture
  • John Tolan, historien, Nantes Université 
  • Nicolas Ruffini-Ronzani, historien et conseiller scientifique de l’adaptation des Piliers de la terre en BD, Université de Namur / Archives de l’État
  • Laurence Van Ypersele, historienne, UCLouvain

Modération : Simon Bériaux

20h – 21h30 | Drink

Infos →
Inscription →

Vendredi 20 février 2026 – Faculté de Philosophie, Arts et Lettres

Matinée – Pérégrinations médiévales en bande dessinée

  • 9h30 | Gengis Khan et l’empire mongol en BD : récit d’une expérimentation historiographique
    Marie Favereau-Doumenjou (Université Paris-Nanterre)
  • 10h | Les BD sur Gaston Fébus et Pierre Tucoo-Chala
    Elisabetta Barale (Università degli Studi di Torino)
  • 10h30 | Pause
  • 11h-12h | Safar. L’histoire du Coran en Europe de Cluny à Napoléon. Défis d’une BD à 50 mains
    Maurizio Busca (Università del Piemonte Orientale), Ulisse Cecini (Universidad Autònoma de Barcelona), Florence Ninitte (Università degli Studi di Verona)

Après-midi – Histoire romaine en bande dessinée

  • 13h30 | La revanche des cendres invite-t-elle à une lecture critique du récit de l’incendie de Rome par Tacite ?
    Antje-Marianne Kolde (HEP Vaud)
     
  • 14h | Du texte à l’image, dans l’Antiquité et de nos jours : passes et impasses d’une transposition contemporaine de l’Agricola de Tacite
    Édouard Michel (auteur scénariste)
     
  • 14h30 | Reflets de l’Histoire dans les albums d’Astérix
    Anthony Álvarez Melero (Université de Séville)
     
  • 15h | Discussion
     
  • 15h30 | Pause

16h | L’Incroyable histoire de la BD documentaire
Catherine Mory (scénariste, Arènes)

17h – 18h30 | Table ronde
Se documenter et représenter l’histoire : questions et enjeux de société

  • Didier Alcante (scénariste) et Nicolas Ruffini-Ronzani (conseiller scientifique)
    Les Piliers de la Terre (Glénat)
  • Fabienne Pigière (archéozoologue et scénariste)
    Libertalia (Casterman), Buonaparte (Delcourt), Pompéi (Anspach)
  • Régis Hautière (scénariste) et Hardoc (illustrateur)
    La Guerre des Lulus (Casterman)
  • Florence Ninitte (conseillère scientifique)
    Safar : l’histoire du Coran en Europe (Petit à Petit)

Pierre Legein (illustrateur)
Le Lit d’Aliénor (XO), Dampierre (Glénat), Les Reportages de Lefranc : Dunkerque 1940 (Casterman)

19h | Repas – Restaurant Il Doge


Samedi 21 février 2026

Matin – Librairie La Page d’Après

  • Atelier-rencontre avec Régis Hautière et Hardoc
    La Guerre des Lulus

Inscription obligatoire : info@lapagedapres.be

Après-midi – Musée L

  • 14h : Une fresque de la vie belge avec Kathleen (Anspach) et À toucher le ciel (Gudula)
    Interview avec Baudouin Deville (illustrateur)
  • 15h : Le Nom de la rose d’Umberto Eco : du livre au film et à la bande dessinée
     Benoît Beyer de Ryke (collaborateur scientifique, Université libre de Bruxelles) : 
  • 15h45 : Raconter l’Histoire avec le sourire : humour et émotions garanties
    Conclusions, Grégory Clesse (UCLouvain)
  • Visite libre de l’exposition Happy U !
  • Musée L – place des Sciences 3
  • Faculté de Philosophie, Arts et Lettres (Learning Center Christine de Pizan) – place Cardinal Mercier 31
  • Librairie La Page d’Après – rue des Wallons 3
  • Restaurant Il Doge – Agora 22
  • Colloque ouvert à toutes et tous
  • L’entrée est gratuite pour l’ensemble des conférences et tables rondes
  • Certains ateliers nécessitent une inscription préalable (places limitées)

 Contact : gregory.clesse@uclouvain.be
 Téléphone : +32 484 399 173

Source : UCLouvain

Publié dans Colloque | Commentaires fermés sur Colloque – Des bulles pour célébrer l’histoire

Publication – Rosanna Alaggio, « Nelle terre dei principi. La migrazione italogreca nel Principato longobardo di Salerno »

La diffusione del monachesimo italogreco nelle regioni dell’Italia meridionale del versante tirrenico è la più suggestiva espressione, e certo la meglio documentata, di un fenomeno migratorio esteso e duraturo. Si tratta del processo innescato dalla conquista araba della Sicilia agli inizi del IX secolo. Il volume descrive i caratteri originali e gli esiti prodotti da quel flusso nelle “terre dei principi”, come sono definiti i territori del Principato longobardo di Salerno in un sinassario dell’abbazia greca di Grottaferrata, contenente una versione della Vita di Nilo di Rossano, tra i più celebri e venerati asceti del monachesimo italogreco. Attraverso la sapiente aggregazione di molteplici dati (scritti, materiali, artistici e antropologici), viene indagato il ruolo di monaci, contadini e artigiani, originari della Sicilia e della Calabria, nella formazione dei paesaggi storici del territorio longobardo a sud di Salerno, oggi diviso tra la Campania meridionale e la Basilicata occidentale. Memorie lontane, esito di pluriennali accurate ricerche dell’Autrice, che ancora si rinnovano nelle tradizioni collettive secolari di quei luoghi.

C. Azzara, Prefazione – G. Archetti, Premessa – Introduzione

1. La Migrazione
1.1.Agiografi, “agiografia storica” e tradizione manoscritta – 1.2. Gli sviluppi del flusso migratorio nei Bioi dei monaci calabro-siculi – 1.3. I monaci di San Filippo d’Agira

2. Ritratti di monaci, storie di territori
2.1. Le aree della prima espansione monastica – 2.2. L’eredità di Saba e gli esiti insediativi nella Basilicata occidentale – 2.3. Lucania monastica 

3. Forme istituzionali dell’insediamento italogreco nel Principato longobardo di Salerno
3.1. Spazio signorile e tempo esicastico – 3.2. Monasteriu villanu de monachi greci – 3.3. Et ominibus ad laborandum in ipse terris mittamus seu ad avitandum. Le comunità rurali – 3.4. La popolazione greca a Salerno e nel distretto cittadino – 3.5. Fisionomie collettive di lunga durata

4.Tra Oriente e Occidente
4.1. Le esperienze, gli spazi, le tipologie insediative – 4.2. La croce pettorale dell’abate di San Giovanni a Piro – 4.3. Uova di struzzo e codici miniati

5. Storie di un inesorabile declino
5.1. La conquista normanna – 5.2. La visita di Athanasios Chalkeopoulos – 5.3. Yo non aio pensero né di Papa, né di cardinale, né di archimandrita – Fonti – Bibliografia – Indice dei nomi.

Informations pratiques :

Rosanna Alaggio, Nelle terre dei principi. La migrazione italogreca nel Principato longobardo di Salerno, Spolète, CISAM, 2025 ; 1 vol., XIV–208 p. (Centro di Studi Longobardi, Richerche, 11). ISBN : 978-8-86809-454-6. Prix : € 40,00.

Source : CISAM

Publié dans Publications | Commentaires fermés sur Publication – Rosanna Alaggio, « Nelle terre dei principi. La migrazione italogreca nel Principato longobardo di Salerno »

Billet – Éléments pour une sociologie des médiévistes

Accès : ici

Si la sociologie des intellectuels a pu être considérée à tort comme une tentative de réduction de la production savante, on voudrait, à rebours de ce type de représentations, s’inscrire dans une perspective réflexive, vouée, non pas à dévaloriser les producteurs ou les produits en les déduisant mécaniquement d’un « contexte », -mais à améliorer la connaissance que les disciplines ont d’elles-mêmes, voire contribuer à faire participer leurs acteurs à cette même connaissance. Si l’histoire sociale des historiens a donné lieu à des travaux significatifs1, elle demeure assez récente, marginale et peu implantée dans les pratiques. Par ailleurs son existence n’est ni facilitée ni encouragée par le fonctionnement du champ intellectuel,- qui incite plus à la spécialisation qu’au dialogue inter-disciplinaire, et ce, d’autant plus dans un contexte de concurrence exacerbée. L’intellectuel étant plus disposé à objectiver les autres qu’à s’objectiver lui-même, il s’agira ici de bousculer certaines habitudes en se proposant d’examiner les pratiques d’une catégorie particulière d’historiens, les « médiévistes », et ce à travers un échantillon disponible d’auteurs occupant une position dans l’espace savant. Cette option, qui suppose un travail préalable de catégorisation et de découpage de la réalité, expose à différents biais et incite à se montrer prudent.

Source : SocMed

Publié dans News | Commentaires fermés sur Billet – Éléments pour une sociologie des médiévistes